28 januari 2010

Mentale golven sturen de conjunctuur (Helmut Gaus)

EMERITUS HOOGLERAAR HELMUT GAUS (UGENT) BESLUIT VIJFTIG JAAR ONDERZOEK MET EEN VERRASSENDE STELLING.

De mentale golven veroorzaken het op- en neergaan van de conjunctuur, en niet de economische golven -zoals in het spoor van de Russische econoom Kondratieff tot dusver werd aangenomen. Die stelling vormt het ophefmakende sluitstuk van vijftig jaar wetenschappelijk onderzoek door de Gentse hoogleraar Helmut Gaus.

-

De Gentse emeritus hoogleraar Helmut Gaus maakt al decennia school met zijn theorie van de 'golfbewegingen' in de geschiedenis. "Wegens het repetitieve karakter van de bijna mathematisch voorspelbare golven laten die ons toe prognoses of voorspellingen te maken over ons denken en handelen in de toekomst." Na een halve eeuw van interdisciplinair wetenschappelijk onderzoek vond Gaus de sleutel waar hij heel zijn leven naar zocht.
Hij stelt dat niet de economische golven, zoals die voor het eerst werden beschreven door de Russische statisticus Nicolai Kondratieff (1892-1938), maar de mentale golven verantwoordelijk zijn voor de op- en neergaande curven van de conjunctuur. "Die stelling bevestigt ook de vroegere vaststelling van wetenschappers dat mentale veranderingen in de samenleving plaatsvonden vóór de economische veranderingen", zegt Gaus. "Het is dan ook mijn vaste overtuiging dat de conjunctuur wordt aangestuurd door een mentale golf. Dat is de onafhankelijke sturende factor achter het hele systeem -en niet de economie."

Geschiedenis heeft twee gedaanten
Gaus is lang niet de eerste onderzoeker die vaststelt dat de geschiedenis verloopt volgens steeds terugkerende golfbewegingen. "Het is van essentieel belang een onderscheid te maken tussen twee gedaanten van de geschiedenis", onderstreept Gaus. "Je hebt enerzijds de materiële geschiedenis: de uiterlijke verschijningsvorm, de materiële context die wordt aangestuurd door de wetenschap en technologie. Die ontwikkeling gaat lineair. In een almaar hogere versnelling worden voortdurend nieuwe zaken aangemaakt." Anderzijds heb je de geschiedenis van de menselijke gedragingen. "Die laatste verloopt niet lineair, maar volgens de steeds terugkerende trage golfbewegingen die Kondratieff voor het eerst in de economie zag", betoogt Gaus. De mentaliteit verandert helemaal niet zo snel als de materiële ontwikkelingen. De vorming en de ontwikkeling van de mentaliteit zijn een traag rijpingsproces. Jongeren worden vandaag niet vroeger volwassen dan tien, twintig of honderd jaar terug. Kondratieff berekende dat die golfbewegingen een cyclus doorlopen van ongeveer vijftig jaar, waarbij op een dalende beweging telkens weer een opwaartse beweging volgt.

In de recente geschiedenis situeerde het laatste hoogtepunt zich omstreeks 1971, waarna de dalende beweging na een dieptepunt omstreeks 1990 opnieuw langzaam in stijgende lijn gaat, om omstreeks 2021 een nieuw hoogtepunt te bereiken.

De 'normaalangst'
Op welke manier meet Gaus de menselijke gewaarwordingen? De standaard of de rode draad in zijn onderzoek is de 'normaalangst'. "In een maatschappij is altijd -hoewel velen zich daarvan niet bewust zijn- een lichte vorm van onzekerheid en angst aanwezig." De angst die een wezenlijk onderdeel vormt van onze 'condition humaine' stijgt en daalt op het ritme van de lange golf. Wanneer de conjunctuur in een stijgende lijn zit, neemt de angst af. En omgekeerd stijgt de angst naarmate de conjunctuur in een dalende lijn zit. Het dieptepunt van de lange golf wordt dan ook gekenmerkt door een periode van zeer hoge normaalangst.

Recentste golfbewegingen
In onze recente geschiedenis bereikte de golfbeweging haar laatste hoogtepunt omstreeks 1971. Dat was de periode van de flower power, de hippiebeweging, de contestatiebeweging van mei '68, het Woodstockfestival, de opstand tegen de oorlog in Vietnam, enzovoort. In de samenleving van die tijd bestond weinig of geen normaalangst. Op het witte doek scheerden de grote eposfilms met John Wayne hoge toppen.
Het onderzoek van Gaus naar de kleuren van de zomerjurken van de dames toont aan dat oranje, geel en rood ten het meest buitenproportioneel aanwezig waren.

Maar vanaf het begin van de jaren 1970 keerde dat tij en ging de dalende curve van de mentale golf gepaard met een toegenomen angst. Het dieptepunt werd bereikt omstreeks 1990. Mede door de economische crisis traden het pessimisme en het doemdenken almaar sterker op de voorgrond. De angst voor de dood nam toe en mensen reageerden sterk emotioneel, onder meer op de begrafenis van koning Boudewijn in 1993.

Begin jaren negentig was een tijd van pessimisme en emotionaliteit.

De gezondheid kreeg meer aandacht en mensen keerden terug naar de natuur. Niet toevallig ontstond toen de partij Anders Gaan Leven (Agalev). Andere kenmerken waren de grote ontvankelijkheid voor het extreemrechtse gedachtegoed en de toenemende agressiviteit. In de wereld van de film waren eerst de horrorfilms zoals Silence of the lambs populair, gevolgd door de thrillers.
De perioden met een hoge normaalangst zijn traditioneel de gouden periode van het irrationalisme. De fictie won als literair genre aan belang en de belangstelling voor het geloof zat in de lift. Door de toenemende emocultuur waren emotionele factoren vaak belangrijker dan juiste redeneringen. Op het dieptepunt van de dalfase omstreeks 1990 waren de buitenproportionele kleuren van de zomerjurken van de dames grijs en zwart.

Wat brengt de toekomst?
"Vandaag zitten we na een lang uitdijende dalfase onmiskenbaar opnieuw in een stijgende lijn", zegt Gaus. Het doemdenken van een aantal jaren terug ebt nu volledig weg. Voorbeelden zijn de verkiezingen in Duitsland van Angela Merkel tot bondskanselier: een vrouw, die protestantse is en bovendien afkomstig uit Oost-Duitsland. Maar nog veel verrassender was de verkiezing van Barack Obama tot president van de Verenigde Staten. "Dat was vijf jaar terug volkomen ondenkbaar", weet Gaus.

De periode die eraan komt, vergelijkt de Gentse hoogleraar met de jaren 1960. "Er breekt opnieuw een tijd van 'verlichting' aan die wordt gekenmerkt door optimisme en de drang naar meer vrijheid. Het realisme en het materialisme zullen nog aan belang winnen. Jongeren zijn almaar minder bang en hebben almaar minder respect voor het gezag -wat ook vaak gehoorde klachten zijn van ouders, leerkrachten en politie."

De komende tien jaar is de dreiging van een groot internationaal conflict realiteit.

"Jongeren vragen een grotere transparantie en willen duidelijk antwoorden op hun vragen. De studenten van de komende jaren zijn niet langer makke lammetjes, maar worden almaar mondiger. Ook in de brede samenleving zet die trend door. Kijk naar het referendum over de bouw van Lange Wapper in Antwerpen."

Rituelen als kitsch
In de aankomende periode verdwijnt de emotionaliteit naar de achtergrond en is de tijdgeest voor religie veeleer onrustig. "In een periode van lage normaalangst groeit een uitgesproken misprijzen voor het irrationele en het occulte, en worden rituele gedragingen als kitsch afgedaan omdat ze geen functie meer hebben in het zekere kader dat overheerst", meent Gaus. In die zin staan de huidige paus Benedictus XVI en aartsbisschop André-Joseph Léonard haaks op de huidige tijdgeest. Een verdere inkrimping van de impact van de geïnstitutionaliseerde kerken zal niet meer op de grote belangstelling van de media kunnen rekenen. De Gentse hoogleraar verwacht veeleer een toename van de levensbeschouwelijke onverschilligheid.

De traditionele 'groene bewegingen' zijn op hun retour, evenals de partijen die er uitgesproken extreemrechtse ideeën op nahouden. De voorbije decennia werden vaak gekapitteld als individualistisch. Ten onrechte, vindt Gaus. "Angstige mensen die op zichzelf terugplooien, zijn geen individualisten. Het echte individualisme komt er pas in de opwaartse lijn."

Agressie in de lift
De agressie zit opnieuw in de lift, maar verschijnt in een nieuwe gedaante. Een nieuwe trend is 'lustagressie'. Jongeren vinden het leuk politie uit te dagen. In september vorig jaar vond in de Madrileense voorstad Pozuelo de Alarcón -één van de rijkste gemeentes in Spanje- een opstand plaats van rijkeluisjongeren. Ze leverden zonder enig motief urenlang straatgevechten met de politie. "Wegens die sterk toenemende lustagressie is de kans op oorlogen veel groter", zegt Gaus met een bezorgde blik. "De tijd van het pacifisme is voltooid verleden tijd. De komende tien jaar is de dreiging van een groot internationaal conflict realiteit."

Helmut Gaus, Krijtlijnen tot 2021 volgens de lange mentale golven, verschijnt dit najaar bij Academia Press in Gent.

Helmut Gaus, hoogleraar UGent.


Bron: TERTIO, 27 januari 2010, Dossier: Golven van geest, p. 7

16:05 Gepost door La petite Clémence | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

Tjein. | La Libre Belgique, 28 januari 2010, Actualité, p. 8

LE GESTE INEXPLIQUE D'UN ELEVE SANS HISTOIRE

Thomas, 17 ans, s'est donné la mort par arme en feu, dans un couloir de son école, hier, à Namur. Il s'agissait du Magnum 357 de son père.

Thomas, élève de 17 ans à l'Institut Saint-Louis à Namur, a probablement profité d'une heure de fourche, juste après la récréation, pour commettre son geste, ce mercredi 27 janvier entre 10h et 10h30. Armé d'un 357 Magnum, il s'est tiré une balle dans la tête et est mort sur le coup. Un membre du personnel d'entretien avait aperçu l'adolescent traîner seul dans le couloir. Alertée par le coup de feu, cette personne a découvert le cadavre peu après. Selon la direction, Thomas s'est isolé dans un couloir menant aux caves de l'institut dès la fin de la récréation et personne n'a été témoin direct de son acte. Juste avant les faits, il a adressé un SMS à une amie, annonçant son geste.

(...)

Hoe moeten we dit dan interpreteren? Een stijgende mentaliteitscurve? ...

Gepost door: LaPetiteClemence | 28 januari 2010

De commentaren zijn gesloten.